Handleiding: uw kwartelbedrijf runnen met QuailBreeder

1.Wat QuailBreeder is — en wat het niet is

QuailBreeder is een hulpmiddel voor wie kwartels uitbroedt, opfokt en verkoopt. Het legt uw hele bedrijfsvoering vast in één doorlopende keten — van ei tot factuur — en maakt van de losse aantekeningen die u toch al elke dag opschrijft cijfers waarmee u kunt plannen. Dit hoofdstuk beschrijft wat de app van u overneemt en wat hij bewust niet doet. Na tien minuten lezen weet u of de app bij uw bedrijf past.

De hele cyclus: van ei tot factuur

De app volgt de cyclus die uw dieren toch al doorlopen. Elke fase heeft een eigen scherm, en elke fase geeft haar cijfers door aan de volgende.

Door alle fasen heen werkt u met dezelfde hulpmiddelen: een overzicht van hoe vol uw broedmachines, opfokbakken en kooien zijn en wat er nog vrij is; herinneringen als pushbericht of als item in uw agenda (iCloud, Google Agenda); een sterfteanalyse die elke uitval vastlegt met datum, tijdstip en kooi of locatie; en factuursjablonen die u zelf kunt vormgeven en die klikbare links ondersteunen.

Alles komt neer op één kengetal, de levensvatbaarheid: het deel van wat u in de broedmachine hebt gelegd dat aan het eind als levende, verkoopbare vogel overblijft. Dit getal wordt per partij bijgehouden, en juist daardoor kunt u het vergelijken — tussen machines, seizoenen en ouderdieren.

Voor wie het bedoeld is

Van de achtertuin tot het kleine bedrijf. De app is voortgekomen uit precies zo'n bedrijf: een kwartelhouderij in de achtertuin die na twee jaar ongeveer 50 kg vlees per week produceerde — met 14–15 overlappende partijen en meer dan 3.000 vogels in verschillende stadia. Op die schaal is de bediening ook afgestemd: korte handelingen, grote knoppen, en een tikfout met koude vingers maakt u met één knop ongedaan.

De app is gemaakt voor de telefoon en voor niets anders, als native iOS-app, omdat de cijfers van een bedrijf in de stal ontstaan en niet aan het bureau. U legt een uitkomst vast met natte handen en drie seconden aandacht.

QuailBreeder is een programma voor iPhone en iPad. Op dit moment werk ik aan een webversie — die draait in de browser en dus ook op Android-apparaten. Ik zoek testers: schrijf naar info@quailbreeder.net, dan krijgt u toegang. Tot die tijd legt u alles vast op een iOS-apparaat. In de praktijk hoeft dat geen nadeel te zijn, zolang dat apparaat mee de stal in gaat.

Wat de app bewust niet doet

• De app stuurt geen broedmachine aan. Temperatuur, luchtvochtigheid en keerinterval stelt u zoals u gewend bent op de machine in. De app beheert het broedschema, niet de broedmachine.
• De app meet zelf niets. Er komen geen sensoren aan te pas; alle waarden komen van u of van het display van uw machine. Een getal dat u niet invoert, bestaat voor de app niet.
• De app vervangt geen dierenarts. De registratie van uitval laat zien wanneer en waar dieren uitvallen, en dat is veel waard als u naar oorzaken zoekt. Een diagnose is het niet. Vermoedt u een ziekte, ziet u ongewone uitval of merkt u dat het gedrag verandert, vraag dan uw dierenarts om raad.
• De app geeft geen juridisch advies. Of en waar u uw dieren moet registreren, welke administratie u moet bijhouden en wat er geldt bij de verkoop van vlees en eieren: de regels verschillen per land en per regio. Informeer bij de bevoegde instantie voordat u uw eerste verkooporder opstelt.
• De app is geen ERP-pakket voor grote ondernemingen met een vogeltje als icoon. Magazijn, boekhouding en personeel vallen er niet onder; partijen, dierenbestand en de factuur die daaruit volgt wel.

Of de app bij u past

De app past bij u als u meer dan één partij tegelijk hebt lopen, als u wilt weten waarom een partij slechter verliep dan de vorige, en als u 's avonds niet meer de stapel papier wilt overtikken. Hij past minder goed als u één hen met een handvol eieren volgt, of als u uw stal wilt automatiseren — daarvoor is hij niet gebouwd.

De volgende stap is het invullen van de drie catalogi. Daarover gaat het volgende hoofdstuk; het invullen kost ongeveer tien minuten.

2.Klaar in tien minuten — broedmachines, opfokbakken, locaties

Voordat u de eerste partij aanmaakt, vult u drie catalogi met de uitrusting die u werkelijk gebruikt: broedmachines, opfokbakken en locaties. U vindt ze op het tabblad Startpagina (Home) onder Instellingen (Settings); de app leidt u erdoorheen. Voor een doorsnee houderij in de achtertuin duurt dat ongeveer tien minuten.

Die tien minuten zijn de prijs voor alles wat daarna vanzelf gaat. Pas als de app uw machines en bakken kent, kan hij tellen, waarschuwen en plannen. Hij kan controleren hoeveel eieren er in de gekozen machine passen. Hij kan u op de uitkomstdag waarschuwen voor een overvolle opfokbak. En hij kan u in één overzicht laten zien welk apparaat op dit moment bezet is en welk vrij. Zonder catalogi blijft de app een notitieboek.

De broedmachines

De app kent de drie klassieke uitvoeringen, en dat onderscheid is geen formaliteit: het bepaalt of u een overzetdag nodig hebt of niet.

• De voorbroedmachine (Setter) bevat de eieren tijdens de hoofdbroedperiode en keert ze regelmatig.
• De uitkomstmachine (Hatcher) neemt ze over voor de laatste dagen, waarin de eieren stil liggen tot de kuikens uitkomen.
• De combimachine doet beide in één kast.

Voor elke broedmachine voert u het aantal laden in en hoeveel eieren elke lade kan bevatten. Precies daarop rust de planning: maakt u een partij aan, dan controleert de app hoeveel eieren er in de gekozen machine passen en helpt hij bij het verdelen over de laden. Gebruikt u een aparte voorbroedmachine en uitkomstmachine, dan herinnert de app u er ook aan om de uitkomstladen voor de overzetdag vast te leggen.

Heeft u meerdere machines van verschillende grootte, voer ze dan allemaal in. Het aantal broedmachines is onbeperkt, en de bezetting wordt per machine apart bijgehouden. Zo weet u al voordat u de eieren raapt welke kast nog vrije laden heeft.

Bij elke machine hoort bovendien een eigen aantal broeddagen, en de lijst toont dat ook: “Setter for 15 days, 4 trays”. Standaard is dat 15 dagen in de voorbroedmachine, 3 dagen in de uitkomstmachine en 18 dagen in de combimachine — beide routes komen dus op hetzelfde totaal uit. Wijkt uw machine daarvan af, pas dan het getal bij de broedmachine aan; alle datums van uw partijen worden dan op basis van dat getal berekend. De bezetting staat bij de machine als aantal en als aandeel (“120 out of 420 (29 %)”) en daaronder voor elke lade apart. De lade heet in de interface overal Tray, in de voorbroedmachine net als in de uitkomstmachine — het is hetzelfde object.

De opfokbakken

Een opfokbak — in de interface Brooder — is de warme kinderkamer voor de eerste weken na de uitkomst. U geeft twee getallen op: hoeveel kuikens de bak veilig kan opnemen en hoelang de kuikens erin blijven (“Stay in the brooder (Days)”). Uit het eerste getal volgt de waarschuwing voor overbezetting, uit het tweede de datum waarop de app u eraan herinnert de dieren te verplaatsen.

Dat is geen formaliteit. Overbezetting in de eerste twee weken is een van de meest voorkomende en tegelijk gemakkelijkst te vermijden oorzaken van vroege uitval. Valt een uitkomst groter uit dan verwacht, dan is de verleiding groot om alles een paar dagen in één bak te proppen. Heeft u eerlijke capaciteiten ingevoerd, dan ziet u op de uitkomstdag zelf of de kuikens passen — en zet u op tijd een tweede opfokbak klaar, in plaats van om middernacht te improviseren.

De locaties

Locaties (Locations) zijn groepen kooien met een bepaald doel. Gebruikelijk zijn er drie: kooien voor de ouderdieren, kooien voor de eierproductie en kooien voor het vetmesten. Een locatie kan een kooienrek zijn, een hele ruimte of één grote volière — het doel telt, niet de vorm.

Dat u locaties naar hun doel indeelt, betaalt zich later terug: eiertellingen worden per locatie voor eierproductie verzameld, voer en groei worden vastgelegd waar de mestkwartels leven, en de fokdieren houden hun eigen geschiedenis. Verplaatst u vogels van een opfokbak naar een locatie, dan weet de app waarvoor deze dieren bestemd zijn, en blijft de statistiek zuiver.

De capaciteit wordt hier dubbel bijgehouden: elke kooi heeft een eigen capaciteit, en de locatie krijgt de som daarvan. Daarbij komt de verblijfsduur in dagen (“Stay in the cages (Days)”). Daaruit berekent de app de dag waarop de dieren slachtrijp zijn. In de instellingen ziet u de totale capaciteit van alle locaties in vogels en die van alle opfokbakken in kuikens — het snelste antwoord op de vraag of er überhaupt nog een partij bij past.

Om te beginnen is weinig nodig

Streef niet naar een volledige inrichting op de eerste dag. Eén broedmachine, één opfokbak, één locatie — daarmee volgt u een kleine partij van begin tot eind, en daarna verfijnt u de catalogi. Alleen bij de getallen moet u meteen nauwkeurig zijn: meet de laden op en tel de plaatsen in de kooien één keer goed na. De waarschuwingen van de app zijn maar zo eerlijk als de capaciteiten die u invoert.

3.Eieren inleggen — partij, keerschema, laden

Alles hangt aan de partij: elk getal dat later volgt — uitkomst, uitval, voer, factuur — hoort bij de partij waarmee u nu begint. Daarom loont het om de paar gegevens bij het inleggen zorgvuldig in te voeren.

Zo ontstaat een partij

Kies in de tabbalk Partij (Batch) en voer het aantal eieren voor deze partij in. Daarna:

• Wilt u een partij met terugwerkende kracht aanmaken, tik dan op de datum boven het aantal. Dat kan alleen zolang de eieren nog niet in de broedmachine zijn gelegd.
• Gebruikt u een voorbroedmachine (Setter), leg dan ook de laden in de uitkomstmachine (Hatcher) vast — de uitkomstladen die gepland zijn voor de latere overzetdag.
• Verdeel de eieren over de laden. De app weet uit de catalogus hoeveel eieren elke lade kan bevatten en helpt bij het verdelen.
• Verkeerd getikt? Ongedaan maken (Undo) wist de laatste handeling.
• Zijn de eieren verdeeld, druk dan op Start. Daarmee begint het broeden, en de app telt de dagen.

Of u aan de overzetdag en de uitkomstdag herinnerd wordt, bepaalt u in Instellingen (Settings) op het tabblad Startpagina (Home). U kiest tussen pushmeldingen en automatisch aangemaakte items in de agenda van uw voorkeur. Met beide samen bouwt u de gewoonte op die in de praktijk de meeste eieren redt: vertrouwen op de herinneringen in plaats van op uw eigen hoofdrekenen.

Samenspel van Setter en Hatcher

Werkt u met een combimachine, dan blijft de partij van begin tot eind in dezelfde kast. Met aparte machines is er een tussenstap: de eieren gaan naar een andere kast. Precies die stap houdt de app bij. Bij het aanmaken van de partij heeft u al aangegeven welke laden in de uitkomstmachine ervoor bestemd zijn, en op de overzetdag wordt u daaraan herinnerd. Op de uitkomstdag kiest u dan de broedmachine en het ladenummer, voert u het aantal uitgekomen kuikens in en geeft u aan in welke opfokbak ze komen. Uit dit aantal en de ingelegde eieren volgt uw eerste kengetal, de levensvatbaarheid.

Wat de app bijhoudt

Het is goed om hier een duidelijke grens te trekken, zodat u niet gaat zoeken naar velden die niet bestaan: de app legt temperatuur, luchtvochtigheid en keerfrequentie niet vast. Die waarden stelt u op de machine in, en daar horen ze ook. Als u ze nog een keer in een telefoon tikt, zijn ze niet meer dan een bewering over de kast.

Wat de app wel bijhoudt, zijn aantallen, plaatsen en dagen: welke eieren in welke lade van welke machine liggen, bij aparte machines de gereserveerde laden in de uitkomstmachine, en daaruit de dagtelling. Uit die dagtelling volgen de herinneringen, ook die ene die het keerschema raakt: “Turn off auto-turner” — de automatische keerinrichting uitschakelen. De app grijpt niet in de machine in; hij zorgt ervoor dat u er op het juiste uur aan denkt.

Over de benaming: voorbroedmachine en uitkomstmachine gebruiken dezelfde soort lade, en de interface noemt die overal Tray. “Lade” en “uitkomstlade” zijn dus één en hetzelfde object — alleen op een ander punt van de route.

Twee regels die uw statistiek redden

Leg gebeurtenissen meteen en ter plekke vast — ingelegde eieren, uitgekomen kuikens, uitval in de opfokbak. Een getal dat u twee dagen later opschrijft, is een schatting, en schattingen bederven de statistiek van de levensvatbaarheid. En gebruik de knop Ongedaan maken zonder gêne: de laatste handeling wissen kost een seconde en houdt uw geschiedenis kloppend.

Loopt de eerste partij eenmaal, dan is de rest routine: de uitkomstdag vastleggen, kuikens in de opfokbak, uitval dagelijks invoeren. Wat daarna komt, staat in het volgende hoofdstuk.

4.De uitkomstdag: vastleggen, verplaatsen, het eerste kengetal

De uitkomstdag is de eerste dag in de cyclus waarop u iets kunt tellen dat geen ei meer is. Alles daarvoor was planning; nu krijgt u het eerste getal waarmee u kunt werken. In de app kost het hele proces minder dan een minuut — op voorwaarde dat u het vastlegt waar het gebeurt, en niet 's avonds aan de keukentafel.

Wat u op deze dag invoert

QuailBreeder herinnert u aan de uitkomstdatum als u dat hebt ingesteld: met pushmeldingen op het apparaat, via een gekoppelde agenda of allebei. De instellingen daarvoor vindt u op het tabblad “Startpagina” (Home) onder “Instellingen” (Settings).

De invoer zelf bestaat uit drie gegevens:

• Kies de broedmachine en het ladenummer. U vertelt de app uit welke machine en uit welke lade de kuikens komen. Gebruikt u meerdere machines, dan kunt u ze later juist hierdoor met elkaar vergelijken.
• Voer het aantal uitgekomen kuikens in. Geteld wordt wat leeft en op eigen poten staat, niet wat de schaal heeft aangepikt.
• Geef de opfokbak op waarin de kuikens komen. Zo weet de app waar deze dieren vanaf nu leven — en omdat u bij het inrichten de capaciteit van elke opfokbak hebt ingevoerd, ziet u op de uitkomstdag zelf of het aantal dat binnenkomt er echt in past. Valt de uitkomst groter uit dan verwacht, dan weet u dat voordat u moet improviseren, en niet erna.

Een tikfout met koude vingers is geen drama: met “Ongedaan maken” (Undo) wist u de laatste handeling.

Over de benaming: de interface kent maar één woord voor de lade in de kast — Tray. Of die in de voorbroedmachine of in de uitkomstmachine zit, verandert daar niets aan; “lade” en “uitkomstlade” zijn in deze handleiding twee woorden voor hetzelfde ding, en het nummer dat u op de uitkomstdag kiest, is het nummer van die Tray. De opfokplaats heet in de interface Brooder; in deze handleiding staat daarvoor opfokbak.

Het eerste kengetal: de levensvatbaarheid

Zodra de uitkomst is vastgelegd, heeft u uw eerste prestatie-indicator. De levensvatbaarheid wordt berekend als de verhouding tussen het aantal uitgekomen kuikens en het aantal eieren dat u in de broedmachine hebt gelegd.

Een voorbeeld: 200 eieren ingelegd, 148 kuikens uitgekomen — dat is 74%. Meer zit er niet in het getal, en juist dat is zijn kracht. Het valt moeilijk op te poetsen, omdat de noemer vastligt voordat er iets is gebeurd.

Wat het getal niet zegt. Het meet niet het bevruchtingspercentage. Een ei dat nooit bevrucht was en een ei waarvan het embryo in de tweede helft van het broeden is gestorven, zien er in deze berekening hetzelfde uit: beide zijn ingelegd en geen van beide heeft een kuiken opgeleverd. Een lage waarde alleen is daarom nog geen diagnose. Ze zegt u dat u moet zoeken — niet waar. Wilt u die twee uit elkaar houden, dan moet u de eieren tijdens het broeden schouwen en de onbevruchte apart noteren. Pas dan kunt u zeggen of het probleem bij de ouderdieren ligt of in de broedmachine.

Evenmin zegt het getal iets over hoeveel van deze kuikens de komende weken doorkomen. Dat is de taak van de opfok en het onderwerp van het volgende hoofdstuk.

Een apart veld voor onbevruchte of afgestorven eieren is er niet — en het is ook niet nodig. Voert u minder kuikens in dan u eieren hebt ingelegd, dan vraagt de app zelf naar de rest: “What about 37 eggs? — Add missing eggs to embrionic mortality records?” Zegt u ja, dan gaat het verschil als embryonale sterfte naar de uitvallijst van deze partij, met machine en lade als plaats.

Dit is het belangrijkste moment van de hele uitkomstdag. Zegt u nee, dan heeft u een partij waarvan de cijfers niet kloppen: eieren die niet zijn uitgekomen en ook niet verloren zijn gegaan. Zeg dus ja, ook als de oorzaak onduidelijk is — onbevrucht, dood in de dop of gebroken kunt u later aan de hand van de notitie onderscheiden, maar het getal zelf moet kloppen.

Daarna

Voer het getal in terwijl u nog voor de broedmachine staat. Een getal dat u twee dagen later uit het hoofd noteert, is een schatting, en schattingen bederven precies de statistiek waarvoor u de app gebruikt. Vanaf het moment dat de kuikens in de opfokbak zitten, legt u elke dag vast — de uitkomstdag is het begin van de curve, niet het einde.

5.Opfok: de eerste weken en de dagelijkse registratie

In de opfok wordt beslist wat er van de uitkomst overblijft. Het kengetal uit het vorige hoofdstuk — de levensvatbaarheid — is nu geen momentopname meer, maar een opdracht: dat getal vasthouden en verhogen is het belangrijkste werk van deze weken. De app helpt daarbij niet door iets voor u te doen, maar doordat hij u achteraf kan laten zien waar het aan lag.

Wat u dagelijks vastlegt

Voor de opfok kent QuailBreeder twee soorten invoer, en beide horen bij dezelfde dagelijkse ronde door de stal:

• De sterfte van de kuikens. Uitval wordt vastgelegd waar die optreedt, en op de dag waarop die optreedt.
• Notities over wijzigingen — voeding, klimaat en wat er verder anders was dan gisteren. Een nieuwe levering voer, een lager gezette warmtebron, een raam dat 's nachts openstond, een nieuwe drinkbak.

Het tweede punt lijkt bijzaak, maar is het niet. Een uitvalcijfer op zich zegt alleen dat er iets is gebeurd. Pas de notitie ernaast maakt er een oorzaak van. Precies daarvoor is het veld bedoeld: aantekeningen over wijzigingen in voeding, klimaat en dergelijke maken het gemakkelijker om de oorzaak te vinden.

Waarom dagelijks en niet wekelijks

Omdat een uitschieter alleen opvalt als de curve fijn genoeg is. Een voorbeeld: u verliest in één week twaalf kuikens. Wekelijks genoteerd is dat één getal — twaalf — en met wat goede wil leest u dat als normale vroege sterfte. Dagelijks genoteerd ziet dezelfde week er misschien zo uit: één, nul, één, acht, één, nul, één. Dan is de vraag niet meer “verlies ik te veel kuikens”, maar “wat was er op die ene dag anders” — en die vraag beantwoordt uw notitie van precies die dag.

Weekcijfers strijken dat glad. U verliest niet het totaal, u verliest de dag. En de dag is het enige spoor dat naar de oorzaak leidt.

Hetzelfde geldt voor het tijdstip en de plaats. Leg de uitval vast bij de opfokbak waarin die is opgetreden, niet voor de partij als geheel — anders kunt u later niet meer onderscheiden of een probleem in de genetica zit, in het broeden of in uw verwarming.

En leg het meteen vast. Een getal dat twee dagen later wordt genoteerd, is een schatting. Voor een tikfout is er de knop Ongedaan maken; voor een geheugen met gaten is er niets.

Als de cijfers niet te verklaren zijn

Neemt de uitval toe zonder herkenbare aanleiding, of vertonen de dieren ziekteverschijnselen — diarree, ademhalingsgeluiden, opgezette veren, verlammingen — dan is dat geen zaak voor de app en ook niet voor een handleiding. Neem contact op met uw dierenarts. Wat de dagelijkse registratie u in dat gesprek oplevert, is wel veel waard: de precieze dag waarop het begon, het aantal getroffen dieren en de lijst van wat er in de dagen daarvoor is veranderd.

Daarna

Als de dieren de warmtebron niet meer nodig hebben en de opfokbak te krap wordt, eindigt de opfok en verhuizen de dieren naar de kooien. Hoe u dat vastlegt en waar u op moet letten, staat in het volgende hoofdstuk.

6.Dierenbestand, kooien en bezettingsdichtheid

Op een gegeven moment hebben de dieren geen warmtebron meer nodig en wordt de opfokbak te krap. Daarmee eindigt de opfok, en de dieren verhuizen naar de plek waar ze tot het einde van de cyclus blijven: de kooien. In de app is dat geen bijzaak, maar het moment waarop wordt beslist waarvoor deze dieren meetellen.

Locaties: kooien met een doel

Een locatie (Location) is in QuailBreeder een groep kooien met een bepaald doel. Typische voorbeelden zijn kooien voor de ouderdieren, kooien voor de eierproductie en kooien voor het vetmesten van vleeskwartels. Of dat een kooienrek in de stal is, een hele ruimte of één grote volière, maakt niet uit — het doel telt, niet de vorm.

Waarom die indeling zinvol is, blijkt pas later. Eiertellingen worden per locatie voor eierproductie verzameld, groei en voer worden vastgelegd waar de mestkwartels leven, en de fokdieren houden hun eigen geschiedenis. Verplaatst u vogels van een opfokbak naar een locatie, dan weet de app daardoor waarvoor deze vogels bestemd zijn — en de statistieken blijven gescheiden, in plaats van op te gaan in een gemiddelde waaruit niets meer af te lezen is.

Voor de eerste cyclus volstaat één locatie per doel. Verder onderverdelen kan later altijd nog.

Het verplaatsen

Het verplaatsen naar de kooien gaat via de takenlijst van de partij: u kiest “Vetmesten”, geeft de locatie op en vult de kooien die op die dag vrij zijn. Op dit punt kunt u ook overlevingsgegevens vastleggen.

Om u te kunnen zeggen wat er vrij is, moet de app weten wat er vol is. Precies dat doet het realtime capaciteitsoverzicht: u ziet meteen de huidige bezetting en beschikbaarheid van alle cruciale uitrusting — broedmachines, opfokbakken en kooien — en kunt de planning van de volgende partijen daarop afstemmen. Wie met overlappende partijen werkt, plant niet het broeden, maar de ruimte die over zes weken vrij zal zijn. Dit overzicht is echter maar zo eerlijk als de capaciteiten die u bij het inrichten hebt ingevoerd. Meet één keer goed op, in plaats van optimistisch te schatten.

In de interface heet deze eenheid Batch; deze handleiding noemt die overal partij. Gedocumenteerd zijn drie routes waarlangs dieren hun bak of kooi verlaten: van de opfokbak naar de kooien van een locatie, van de kooien naar een order (slachten en verkoop) en de overname als fokdieren — daarvoor heeft de app een eigen handeling, “Breeding flock”.

Hanen en hennen apart tellen

Vanaf de locatie kent de app niet alleen het aantal dieren, maar ook de verdeling naar geslacht: zowel bij het plaatsen in de kooien als bij het vertrek kunt u mannelijke en vrouwelijke dieren apart invoeren. Wie alleen vetmest, heeft dat niet nodig en laat het leeg. Voor alle anderen is het de basis voor twee dingen die u anders niet kunt bijhouden: de verhouding tussen hanen en hennen bij de fokdieren, en de legproductie per hen — een eiertelling die u op de hele groep betrekt in plaats van op de hennen, is waardeloos.

U sorteert bij het verplaatsen uit de opfokbak, want dan heeft u de dieren toch al een voor een in de hand. Hoe u het geslacht van een kwartel herkent, leest u in het kennisgedeelte.

Uitval en afvoer

Ook in de kooi geldt wat in de opfok gold: elke uitval wordt vastgelegd op de dag waarop die optreedt. De app registreert en analyseert elke uitval naar datum, tijdstip en de specifieke kooi of locatie. Daardoor kunt u gezondheidsrisico's sneller lokaliseren. Een uitvalpatroon dat zich op één kooi concentreert, is een ander verhaal dan een patroon dat over de hele locatie verspreid ligt. En een patroon dat steeds op hetzelfde tijdstip van de dag optreedt, wijst op iets wat op dat moment gebeurt: voeren, zon op de stalmuur, ventilatie, lawaai. Zonder tijdstip ziet u dat nooit.

De geplande afvoer is het slachten; daarover gaat een eigen hoofdstuk. Zitten er uiteindelijk geen vogels meer in de partij, dan gaat de partij automatisch naar het archief. Afgesloten productiepartijen verdwijnen zo van het actieve dashboard, maar blijven als gegevens bewaard — u houdt het overzicht over wat loopt, en u kunt blijven vergelijken met wat voorbij is.

De verkoop van levende dieren loopt via dezelfde order als het slachten: u kiest de locatie, de kooien en het aantal vogels, en de prijs wordt berekend op gewicht of per vogel. De overname als fokdieren is de tweede route. Een vrije overdracht zonder document — weggegeven, geruild — is in de bronnen uit 2021 niet voorzien. U kunt die nabootsen als order met de klant “for myself” en een prijs van nul.

7.Voer, voederconversie en de zoektocht naar de succesfactoren

QuailBreeder vat het doel van al dat registreren samen in één zin: succesfactoren isoleren. Beoordeel voederconversie, huisvestingsomstandigheden en bezettingsdichtheid om te herkennen waar de prestaties beter zijn. Het woord waar het om gaat, is “isoleren”. Het doel is niet meer getallen, maar getallen die u kunt vergelijken — en die daardoor een vraag kunnen beantwoorden.

Aan het einde van een cyclus, als alle gegevens zijn ingevoerd, kunt u precies deze drie factoren beoordelen: de kwaliteit van het voer, de huisvesting en de bezettingsdichtheid in de kooien. Daaraan ziet u waar de resultaten onder het gemiddelde lagen en waar de prestaties beter waren. Meer belooft de app niet, en meer mag u ook niet verwachten van een kengetal: het vertelt u waar u moet kijken, niet wat u gaat verdienen.

Vergelijkbaar betekent: dezelfde periode, dezelfde groep

Eén getal op zich zegt niets. Betekenis ontstaat pas door vergelijking, en een vergelijking klopt alleen als de omstandigheden zijn vastgelegd. Daarvoor zijn drie regels genoeg:

• Gelijke periodes. Een groep over drie weken en een groep over vijf weken zijn niet vergelijkbaar, omdat jonge dieren voer beter omzetten dan oudere.
• Vergelijkbare groepen. Vergelijkbare leeftijd, vergelijkbare herkomst, vergelijkbaar begingewicht. Anders meet u de genetica en noemt u het voer.
• Eén verandering tegelijk. Schakelt u over op ander voer en bezet u tegelijk de kooien minder dicht, dan heeft u de betere cyclus die volgt niet verklaard, alleen mooier gemaakt.

Leg daarom vast wat u heeft veranderd, en doe dat op de dag van de verandering. Voor de opfok is daar in de app uitdrukkelijk plaats voor: dagelijks de sterfte registreren, met notities over veranderingen in voeding, klimaat en dergelijke, maakt het gemakkelijker om oorzaken te vinden. Die notitie is wat later het verschil maakt tussen een waarneming en een verklaring.

Wat het getal bederft

Precies daarvoor is de registratie van uitval bedoeld: elke uitval kunt u vastleggen en analyseren op datum, tijdstip en de specifieke kooi of locatie, zodat u gezondheidsrisico's eerder herkent. Houdt u deze gegevens zorgvuldig bij, dan kunt u een slechte periode achteraf in elk geval juist duiden.

Het kengetal dat al klaarstaat

Op de uitkomstdag verschijnt uw eerste prestatie-indicator zonder dat u zelf hoeft te rekenen: de levensvatbaarheid, de verhouding tussen het aantal uitgekomen kuikens en het aantal ingelegde eieren. Bij de opfok is het daarna de hoofdtaak om dat cijfer vast te houden en te verhogen. Neem het als maatstaf voor hoe een bruikbaar kengetal eruitziet: twee getallen, allebei vastgelegd waar ze ontstaan, en een duidelijk afgebakend traject daartussen.

Afgesloten partijen worden automatisch gearchiveerd, zodat het actieve dashboard overzichtelijk blijft en oudere gegevens te vinden blijven. Het archief is uw vergelijkingsmateriaal — mits u bij elke cyclus hebt genoteerd onder welke omstandigheden die liep.

Over voer is het antwoord kort, en het moet u een zoektocht besparen: de app registreert geen voerhoeveelheden. Geen verstrekt voer en geen restvoer, niet per partij en niet per locatie. Wilt u de voerkosten per kilo vlees kennen, dan houdt u die buiten de app bij — en de app levert het getal dat zo'n berekening anders mist: hoeveel dieren in welke periode in welke kooien zaten. Daaruit volgt dat de app ook geen voederconversie berekent. Wat de app wel als percentage toont, zijn de embryonale sterfte — uitval tijdens het broeden, afgezet tegen de ingelegde eieren — en de bezetting van de machines. Alle andere uitval staat er als aantal, per fase gescheiden: Embryonics, Nestlings, Nestlings (finish), Fledglings, Fledglings (finish), Adults. De levensvatbaarheid rekent u uit met twee getallen die allebei bij de partij staan: uitgekomen kuikens gedeeld door ingelegde eieren. Wat vergelijken betreft: een export van de cijfers is er niet — geen spreadsheet, geen bestand — en ook geen weergave die twee partijen naast elkaar zet. U vergelijkt door beide partijen te openen en de cijfers naast elkaar te noteren. Voor de drie kengetallen die ertoe doen, is dat genoeg; wilt u meer analyseren, zet ze dan bij het afsluiten van een partij over in een eigen spreadsheet.

8.Datums, herinneringen en uw eigen agenda

Een kwartelbedrijf heeft weinig vaste datums, maar die paar zijn niet te verschuiven. Daarom biedt QuailBreeder aan om belangrijke datums en termijnen te synchroniseren met de agenda die u toch al gebruikt — iCloud of Google Agenda — en daarnaast of in plaats daarvan persoonlijke meldingen naar uw apparaat te sturen. Het doel is eenvoudig: de uitkomstdag mag u niet ontgaan, ook niet op een dag waarop u met uw hoofd ergens anders bent.

Waar de vaste datums liggen

Het proces bepaalt de datums, niet andersom. Het begint wanneer de eieren in de broedmachine gaan. Vanaf dan loopt het broeden met zijn eigen eisen aan temperatuur, luchtvochtigheid en keren — een periode waarin u niets hoeft te beslissen, alleen te controleren.

De eerste echte datum is het overzetten naar de uitkomstmachine. Werkt u met een aparte voorbroedmachine, dan geeft u al bij het aanmaken van de partij aan welke laden in de uitkomstmachine ervoor bestemd zijn. Zo ligt de overzetdag vast voordat u hem nodig hebt, en kan de app u eraan herinneren, in plaats van dat u zelf moet terugrekenen.

Daarna komt de uitkomstperiode. Uitkomen gebeurt niet op één moment, maar spreidt zich uit: de eerste kuikens zijn er al, terwijl andere nog niet hebben aangepikt. U kiest de broedmachine en het ladenummer, voert in hoeveel kuikens er werkelijk zijn uitgekomen, en geeft aan in welke opfokbak ze komen. Precies deze dag wil de app u niet laten missen — en het is de dag waarop een getal ontstaat dat u achteraf niet kunt reconstrueren.

De derde datum is het overplaatsen uit de opfokbak. Begint het vetmesten, dan kiest u in de takenlijst voor vetmesten, geeft u de locatie op en vult u de kooien die op die dag vrij zijn. Deze datum is als enige van de drie een dag of twee te verschuiven — op voorwaarde dat de opfokbak de dieren dan nog ruimte genoeg biedt. Plant u deze datum, dan heeft u de kooiruimte klaar voordat u die nodig hebt.

Aan het einde staat de slachtdatum. Belangrijk is dat de groep binnen 50–60 dagen slachtrijp is; voert u langer door, dan betaalt u voer voor groei die nauwelijks nog komt. Ook dat is een datum die u ruim van tevoren in de agenda kunt zetten.

Agenda of melding

Beide wegen staan open, en ze sluiten elkaar niet uit. Een melding op het apparaat bereikt u meteen en is daarna weg. Een agenda-item staat op een datum en blijft daar staan — ook als u het op de dag zelf twee keer over het hoofd ziet.

Stel de koppeling in voordat de eerste partij loopt, niet daarna. Koppelt u de agenda pas twee dagen voor de uitkomst, dan ontbreken daarin de datums van die partij, want die zijn eerder ontstaan.

Er worden niet twee datums aangemaakt, maar alle signalen die een partij onderweg geeft. De app kent acht momenten, en in de agenda staan ze met dezelfde tekst als in de takenlijst:

De overzetdag wordt dus een dag van tevoren aangekondigd met een eigen agenda-item — de uitkomstmachine moet warm zijn voordat de eieren erin gaan. En “Turn off auto-turner” is de datum die u het gemakkelijkst vergeet en die u het duurst betaalt. De app onthoudt van elk aangemaakt agenda-item de ID en maakt dezelfde datum daarom niet twee keer aan.

Beide zet u centraal aan en uit, niet per partij: in de Instellingen (Settings) staat één schakelaar voor de toegang tot de agenda, samen met de keuze van de agenda, en één voor de meldingen. Een aparte schakelaar om één partij zonder herinneringen te laten lopen is er niet — de herinneringen horen bij de partij, net als de dagtelling.

9.Verkoop en facturatie

QuailBreeder legt elke stap van het bedrijf vast — van het ei tot de factuur. Het laatste deel van die zin is letterlijk bedoeld: het document voor de klant is geen aparte handeling in een ander programma, maar het einde van dezelfde keten die begon met de eieren die u inlegde.

Van dier tot document

De weg loopt via één document. Voorwaarde voor het slachtproces is dat u een slachtformulier aanmaakt — een verwerkingsopdracht. Die opdracht dient twee doelen: ze is tegelijk de verkooporder, en ze vormt de basis voor de factuur die uit het sjabloon wordt gemaakt en naar de klant gaat.

Concreet betekent dit: wat u op de slachtdag toch al moet opschrijven — welke dieren, hoeveel, uit welk dierenbestand — is al de halve factuur. U voert de gegevens één keer in, op de dag waarop ze ontstaan, en niet 's avonds uit het hoofd.

De factuur zelf komt uit een sjabloon. U maakt facturen in uw eigen huisstijl met volledig aanpasbare sjablonen; het sjabloon kunt u bewerken, en klikbare links worden ondersteund. Wat er in het sjabloon staat — uw naam, uw adres, uw gegevens, uw vormgeving — bepaalt u zelf, en dat doet u één keer voor alle facturen die volgen.

Is een partij leeg, zit er dus geen vogel meer in, dan gaat ze automatisch naar het archief. Afgesloten productiepartijen worden gearchiveerd, zodat de actieve weergave overzichtelijk blijft en oudere gegevens te vinden blijven. Voor de facturatie heeft dat een prettig neveneffect: een verkoop blijft verbonden met de partij waar hij vandaan komt.

Wat deze app niet doet

Hier is duidelijkheid belangrijker dan gemak. QuailBreeder maakt een document van de cijfers die u invoert. De app geeft geen belastingadvies en controleert niet of uw factuur voldoet aan de eisen die voor u gelden.

Welke verplichte gegevens er op een factuur moeten staan, verschilt per land. Het hangt bovendien af van hoe uw bedrijf fiscaal is ingedeeld, aan wie u verkoopt en op welke schaal. Hetzelfde geldt voor de vraag hoe lang u uw administratie moet bewaren, en of de verkoop van vlees of eieren waar u woont extra eisen meebrengt. Die vragen beantwoordt uw belastingadviseur of de bevoegde instantie — niet een handleiding en niet een app. Zoek het één keer uit voordat u de eerste factuur schrijft, en neem het resultaat dan op in uw sjabloon. Daarna werkt het sjabloon voor u.

In de volgorde waarin het gebeurt

• Maak het slachtformulier aan, dus de verwerkingsopdracht — zonder die opdracht begint het slachtproces niet.
• Gebruik dezelfde opdracht als verkooporder, met koper, hoeveelheid en prijs.
• Maak de factuur uit het sjabloon en stuur die naar de klant.
• De lege partij gaat vanzelf naar het archief.

Vier stappen, waarvan er drie toch al bij de slachtdag horen. Het enige extra werk komt één keer: als u het sjabloon instelt.

Het document ontstaat altijd uit een opdracht, en de opdracht altijd uit vogels in kooien: u kiest de locatie en de kooien, geeft het aantal vogels op en rekent af op gewicht of per vogel. Of de dieren worden geslacht of levend worden afgeleverd, maakt voor het document geen verschil — het is dezelfde handeling. Voor de verkoop van eieren is er geen document; de app behandelt eieren niet als handelswaar. Er is klantenbeheer: per klant een naam, adres, telefoonnummer en een korting in procenten die vanzelf op de opdracht wordt toegepast. U voert de gegevens dus één keer in en kiest ze daarna alleen nog. Verkoopt u aan uzelf — voor eigen consumptie of om thuis te slachten — dan vult de app zonder klantkeuze “for myself” in; de partij is daarmee volledig afgerekend, zonder dat u een koper hoeft te verzinnen.

De berekening is eenvoudig: het subtotaal is prijs maal hoeveelheid (per kilo of per vogel), daar gaat de klantkorting af, en dat geeft het totaalbedrag. Velden voor belastingtarieven of btw zijn niet gedocumenteerd: op het document staan prijs, hoeveelheid, gewicht, korting en totaal. Bent u voor de btw geregistreerd, dan heeft u voor uw boekhouding dus een factuur uit een ander programma nodig — het document van de app is een overzicht voor de klant, geen fiscaal document.

10.Gegevens netjes houden: archiveren in plaats van verwijderen

Na de derde of vierde cyclus komt er een vraag op die niemand op de eerste dag stelt: wat doet u met alles wat voorbij is? Partijen die al lang verkocht zijn, opfokbakken die al maanden leegstaan, uitvalmeldingen uit een zomer die u zich nauwelijks herinnert. De voor de hand liggende reactie is opruimen. De juiste is archiveren.

Wat de app zelf doet

QuailBreeder archiveert afgesloten productiepartijen automatisch. Zo blijft het actieve dashboard overzichtelijk, en blijven de gegevens op lange termijn op te vragen. Wanneer dat gebeurt, kent u al uit de werkwijze: zodra er geen vogels meer in een partij zitten, gaat ze naar het archief. U hoeft daarvoor nergens op te tikken en niets te beslissen — de laatste verkoop regelt het.

Concreet betekent dit: wat u op het dashboard ziet, is uw werk van vandaag. Wat u niet meer ziet, is uw werk van toen, en dat is volledig bewaard.

De partijenlijst op het tabblad Records heeft als kop “Current batches” en toont de lopende partijen. Een afgesloten partij krijgt intern het kenmerk “niet meer actief” en valt daarmee uit die lijst — daar dient het archiveren voor: de lijst blijft zo kort dat u hem 's ochtends in het hok in één oogopslag overziet.

“Uit het zicht” en “weg” zijn twee verschillende dingen

Het verschil klinkt academisch, tot u de twee een keer hebt verward.

Een gearchiveerde partij is uit beeld verdwenen, niet uit de administratie. Het aantal eieren, de uitkomst, de uitval, de locatie en de factuur staan er onveranderd in. Verwijderde gegevens zijn daarentegen weg — en daarmee de enige maatstaf die een fokbedrijf heeft: zichzelf op een eerder moment.

Een voorbeeld dat iedereen kent. Uw uitkomstpercentage is dit voorjaar slechter dan anders. Waardoor? De ouderdieren, de machine, het seizoen, een nieuwe herkomst van de eieren? Die vraag is alleen te beantwoorden als er een “anders” is. De partij van twee jaar geleden, in dezelfde maand, uit dezelfde broedmachine, is geen ballast — die partij is de maatstaf. Verwijdert u haar, dan bent u weer aan het gissen.

Foute cijfers worden gecorrigeerd, niet verwijderd

Verwar het onderhoud van uw gegevens niet met het opsmukken ervan. Een tikfout die u direct na het invoeren opmerkt, is een geval voor de knop “Ongedaan maken” (Undo), die de laatste actie wist — daar is hij voor, en u kunt hem zonder aarzelen gebruiken.

Een partij die slecht is verlopen, is iets anders. De slechte ronde is de waardevolste registratie die u heeft; het is de enige waaruit u iets kunt leren. Verwijdert u haar om de statistiek er vriendelijker uit te laten zien, dan bedriegt u de enige persoon die de cijfers leest.

Twee hulpmiddelen, en ze reiken niet even ver. Ongedaan maken (Undo) draait de laatste actie terug zolang u nog met de handeling bezig bent — het middel tegen een verkeerde tik. Is een registratie eenmaal opgeslagen, dan helpt verwijderen: afzonderlijke uitval- en bezettingsregistraties kunt u wissen (“Delete record”, met de uitdrukkelijke mededeling “This operation cannot be undone”), en daarna voert u het juiste getal opnieuw in. Ook een hele partij kunt u verwijderen.

Een opgeslagen registratie ter plekke wijzigen — het getal overschrijven — biedt de app niet. Dat is geen hindernis, maar een keuze voor traceerbaarheid: uitval die u later stilletjes kunt herschrijven, is als registratie niets waard. Om te corrigeren verwijdert u en voert u opnieuw in, en dat blijft zichtbaar.

Wat later waardevol blijkt

Wat volgt, komt uit de praktijk, niet uit een voorschrift. Wat u verplicht moet vastleggen, hangt af van de wetgeving van uw land en district — daarover gaat het laatste hoofdstuk.

De gewoonte waar het om gaat

Leg gebeurtenissen vast waar ze gebeuren, en op het moment dat ze gebeuren. Een getal dat u twee dagen later uit het hoofd opschrijft, is een schatting, en schattingen bederven precies de kengetallen waarvoor u de app eigenlijk gebruikt. De levensvatbaarheid van een partij is maar zo betrouwbaar als het slechtste getal dat erin meetelt.

Loop bij het afsluiten van een cyclus kort de vier punten na:

• Is alle uitval vastgelegd, ook die van losse kuikens in de eerste dagen?
• Staat bij elke uitval de kooi of locatie, niet alleen de datum?
• Is de verkochte hoeveelheid volledig, zodat de partij netjes naar het archief gaat?
• Is er een notitie over wat er deze ronde anders ging dan gewoonlijk?

Daarna mag u de partij gerust uit het oog verliezen. Ze is niet weg — ze wacht op de dag dat u haar nodig hebt.

11.Veelgestelde vragen en wat u eerst controleert

De meeste vragen over de app wijzen niet op fouten in de app, maar op gaten in de registratie. Dit hoofdstuk verzamelt de gevallen die in het dagelijkse werk echt voorkomen, en noemt bij elk geval wat u het eerst moet controleren.

Getallen en werkelijkheid

De app toont meer vogels dan er in het hok zitten

Bijna altijd ontbreekt er een registratie; aan de software ligt het niet. Loop de uitval van de afgelopen dagen terug: losse kuikens in de eerste weken worden 's ochtends opgemerkt, weggehaald en 's avonds vergeten. Precies daarvoor is de dagelijkse registratie bedoeld — en precies daarom hoort die bij de kooi te gebeuren, niet aan de keukentafel. Controleer ook of een overplaatsing van de opfokbak naar een locatie volledig is ingevoerd, en of een gedeeltelijke levering aan een klant is vastgelegd.

De app toont minder vogels dan er in het hok zitten

Meestal is een uitkomstgetal te laag ingevoerd, of zijn kuikens uit twee laden in één opfokbak gezet en is er maar één lade genoteerd. Vergelijk het uitkomstgetal dat u heeft ingevoerd met wat u op de uitkomstdag werkelijk in handen had.

Een partij is van het dashboard verdwenen

Dat is de normale gang van zaken, geen verlies. Zitten er geen vogels meer in een partij, dan gaat ze automatisch naar het archief; de gegevens blijven bewaard en op te vragen. Verdwijnt een partij eerder dan verwacht, dan is de laatste levering waarschijnlijk als volledig vastgelegd, terwijl er nog dieren zijn.

Iets is op de verkeerde plek beland

De partij loopt in de verkeerde broedmachine

Controleer eerst of de partij al is gestart. Zolang de eieren nog niet zijn ingelegd, kunt u een partij ook met terugwerkende kracht aanmaken; daarna vervalt die mogelijkheid. Is het broeden al begonnen, dan gaat het om een correctie aan een lopend proces.

Wat gedocumenteerd is: een lopende partij kunt u bewerken — u opent haar in de partijenlijst, en daar vindt u de verdeling van de eieren over de laden, de laden in de uitkomstmachine en de notities. Afzonderlijke registraties kunt u verwijderen en opnieuw invoeren.

Belangrijker dan de invoer is in de praktijk het gevolg: is de machine een voorbroedmachine zonder uitkomstfunctie, dan heeft u voor de laatste dagen uitkomstladen nodig. Regel eerst waar de eieren fysiek moeten uitkomen, en breng daarna de invoer in orde.

De kuikens zitten in de verkeerde opfokbak

Beslis eerst of u de dieren wilt verplaatsen of de invoer wilt wijzigen. Verplaatsen is in de eerste dagen geen probleem, zolang het op de nieuwe plek al warm is; belangrijker is dat u de capaciteit van de opfokbak waar ze heen gaan niet overschrijdt, want overbezetting in de eerste twee weken is een van de meest voorkomende vermijdbare oorzaken van uitval.

Praktisch gaat het net als bij alle opgeslagen registraties: verwijder de verkeerde bezettingsregistratie en wijs de groep opnieuw toe. Dieren tussen twee opfokbakken verplaatsen als aparte handeling is niet gedocumenteerd.

De app waarschuwt voor overbezetting terwijl er nog plaats is

Dan staat er in de catalogus een ander getal dan u in uw hoofd hebt. De waarschuwingen zijn maar zo goed als de capaciteiten die u ooit hebt ingevoerd. Meet de opfokbak opnieuw op en corrigeer de waarde in de catalogus — en vul het getal in dat op lange termijn houdbaar is, niet het getal dat op een koele avond nog net gaat.

Een kengetal ziet er onmogelijk uit

De levensvatbaarheid is opvallend hoog

De waarde is de verhouding tussen het aantal uitgekomen kuikens en het aantal ingelegde eieren. Een te mooie waarde komt daarom bijna altijd uit de noemer: er zijn eieren bijgelegd zonder het aantal van de partij te verhogen, of onbevruchte eieren zijn voor de uitkomst verwijderd en uit de telling van de partij gehaald. Controleer het aantal ingelegde eieren voordat u zich over het resultaat verheugt.

De levensvatbaarheid is opvallend laag

Hier is de teller verdacht: kuikens die op de tweede dag van de uitkomst kwamen en nooit meer zijn bijgeschreven, ontbreken voorgoed. Controleer ook of uitval bij het uitkomen per ongeluk twee keer is geteld — een keer als niet uitgekomen, een keer als uitval in de opfokbak.

De duur van het vetmesten klopt niet met de cijfers

Reken vanaf de uitkomstdatum van de partij, niet vanaf de datum waarop de dieren in de kooi kwamen. Als vuistregel gaat men in de praktijk uit van slachtrijpheid na ongeveer 50–60 dagen; zit uw partij daar duidelijk boven, dan zijn voer, bezettingsdichtheid en huisvesting de punten die de afgesloten cyclus vergelijkbaar maakt.

Herinneringen en datums

De herinnering voor de overzetdag is niet gekomen

Controleer in deze volgorde: staan de meldingen in de Instellingen (Settings) op het tabblad “Startpagina” (Home) wel aan? Heeft u gekozen voor pushmeldingen, de koppeling met de agenda of beide? En mag de app van uw apparaat meldingen sturen? Bij een bedrijf dat u met anderen deelt, is de koppeling met de agenda meestal de betrouwbaardere keuze, omdat alle betrokkenen dezelfde afspraak zien.

Als niets hiervan past

Beschrijf het geval in het helpcentrum: u maakt een ticket aan met onderwerp, categorie en prioriteit, geeft aan wat u verwachtte en wat er gebeurde, en krijgt binnen 24 uur een eerste antwoord.

12.Wat u buiten de app moet regelen

Dit hoofdstuk beantwoordt geen enkele juridische vraag, en dat is bewust. Meldings- en registratieplichten voor het houden van pluimvee, de voorwaarden voor de verkoop van eieren en levende dieren, etikettering, eisen voor slachten en hygiëne: dat alles wordt per land, deelstaat en district anders geregeld. Wat voor een houder twee dorpen verderop geldt, hoeft voor u niet te gelden — en een advies uit een forum is bij twijfel het duurste onderdeel van uw bedrijf.

Wat dit hoofdstuk wel kan: u laten zien welke vragen u moet stellen, aan wie en wanneer. Zo kunt u handelen, zonder dat iemand hier een uitspraak doet die hij niet mag doen.

De rol van QuailBreeder hierin

De app houdt registraties bij: partijen, dierenbestanden, locaties, uitval per datum en plaats, slachtformulieren en facturen. Dat is een bedrijfslogboek, geen bewijs van rechtmatigheid. Of uw registraties de vorm en de omvang hebben die een instantie van u verwacht, beslist die instantie — niet de software en niet deze handleiding. Het praktische nut is toch groot: wie op verzoek binnen enkele minuten dierenbestand, periode en herkomst kan aantonen, voert een ander gesprek dan iemand met een doos vol briefjes.

De vragen en aan wie u ze stelt

De instanties hieronder zijn de gebruikelijke aanspreekpunten in de Duitstalige landen; in Oostenrijk en Zwitserland heten ze anders en zijn ze deels anders afgebakend. Zoek bij twijfel de instantie op die voor uw woonplaats bevoegd is, en stel daar dezelfde vragen.

Stel de vragen concreet, niet in algemene termen. “Mag ik kwartels houden” levert een onbruikbaar antwoord op; “Ik houd ongeveer 200 kwartels in een achtertuin in deze gemeente en wil eieren vanaf het erf verkopen — wat heb ik daarvoor nodig” levert een antwoord op waarmee u verder kunt.

Het moment

Regel dit vóór de eerste verkoop, niet erna. Dat is het enige advies in dit hoofdstuk dat overal geldt: zolang u voor eigen gebruik fokt, is uw situatie overzichtelijk; zodra het eerste ei of de eerste vogel tegen betaling het erf verlaat, verandert de indeling — en dat is achteraf moeilijk recht te zetten. Doe dit opnieuw als u flink uitbreidt, een tweede locatie opent, voor het eerst dieren aankoopt of overstapt van rechtstreekse verkoop naar markten en detailhandel.

Neem cijfers mee naar het gesprek, geen voornemens: huidig en gepland dierenbestand, aantal en soort locaties, eieren of vlees, aan wie en in welke hoeveelheden. Precies die gegevens heeft u in de app staan. Leg daarna schriftelijk vast met wie u wanneer hebt gesproken en wat u is gezegd; bij regels die veranderen, is dat uw enige houvast.

En voor de volledigheid: bij zieke dieren, of als er opvallend veel dieren sterven, is de dierenarts degene die erover gaat, niet de handleiding en niet de app. De app helpt u om de dierenarts de feiten te geven — wanneer, waar en hoeveel dieren er zijn uitgevallen. De rest is het vak van de dierenarts.