Czy przepiórkom potrzebny jest samiec? Nie do jaj, tak do piskląt — i wtedy jeden na trzy do pięciu samic

Samice przepiórek znoszą bez samca dokładnie tyle samo jaj, co z nim — samiec nie ma na nieśność żadnego wpływu. Jaja są bez niego niezapłodnione i do jedzenia równie dobre; samiec potrzebny jest tylko wtedy, gdy chcesz wylęgać pisklęta, i wtedy jeden na mniej więcej trzy do pięciu samic. Jeśli chodzi wyłącznie o jaja do kuchni, grupa samych samic to wariant najspokojniejszy i najcichszy.

Czy samice niosą się bez samca?

Tak, i to bez żadnej różnicy. Jajo powstaje w samicy niezależnie od tego, czy w pomieszczeniu siedzi samiec; samiec dodaje tylko zapłodnienie. Grupa samych samic zaczyna się nieść między szóstym a dziesiątym tygodniem życia, w szczycie daje około czterech do sześciu jaj na samicę tygodniowo, a przez rok nieśności mniej więcej 200 do 300 jaj — te same liczby, co z samcem.

Różnica siedzi w samym jaju. Jajo niezapłodnione nie rozwinie się nigdy, choćby leżało nie wiadomo jak ciepło; zapłodnione zaczyna się rozwijać, gdy tylko przez dłuższy czas jest mu dostatecznie ciepło. Dla jaj spożywczych, przechowywanych w chłodzie i zjadanych na bieżąco, nie ma to znaczenia: smak, wartość odżywcza i trwałość nie różnią się w sposób, który dałoby się zauważyć w kuchni.

Do czego samiec jest naprawdę potrzebny

Do jaj wylęgowych i do niczego więcej. Kto chce własnych piskląt, potrzebuje zapłodnionych jaj, a te są tylko z dojrzałym płciowo samcem w grupie. Po połączeniu ptaków mija kilka dni, zanim jaja będą zapłodnione niezawodnie.

Przy tym użyteczne jaja wylęgowe nie pojawiają się od pierwszego dnia. Pierwsze jaja młodej samicy są małe i słabo się wykluwają; użyteczne okno leży w praktyce z grubsza między trzecim albo czwartym miesiącem życia a końcem pierwszego okresu nieśności. U starszych samców zapłodnienie spada, podczas gdy samica wciąż porządnie się niesie — to powód, żeby wymieniać raczej samca niż samice.

Ile samic na samca

W praktyce sprawdza się zakres mniej więcej trzech do pięciu samic na samca. Oba kierunki mają swoją cenę:

• Za mało samic. Samiec depcze każdą samicę zbyt często. Podczas deptania trzyma ją za kark, a skutkiem są łyse miejsca na karku i grzbiecie, w gorszym razie skóra starta do krwi.
• Za dużo samic. Część jaj zostaje niezapłodniona, co zauważysz dopiero przy prześwietlaniu w trakcie inkubacji.

Grupę hodowlaną, w której liczy się wyłącznie zapłodnienie, prowadzi się ciaśniej — raczej dwie do czterech samic na samca. Kto chce później przypisać potomstwo do rodziców, trzyma tylko jednego samca na grupę.

Hałas

Samiec przepiórki woła głośno, szorstko i wielosylabowo, zwykle krótkimi seriami, przede wszystkim wczesnym rankiem i o zmierzchu — a przy świetle w pomieszczeniu także wcześniej, niż wstaje sąsiad. To wołanie nie jest pianiem koguta, ale niesie się i powtarza. Kto trzyma przepiórki w gęstym sąsiedztwie — dom szeregowy, balkon, działka — lepiej niech nie trzyma samca albo porozmawia wcześniej z sąsiadami. Samice zostają przy cichych odgłosach: trele, krótki gwizd, tykanie przy podnieceniu.

Wołania zaczynają się wraz z nadchodzącą dojrzałością płciową, w praktyce mniej więcej od piątego do ósmego tygodnia. Nie są licznikiem: samiec wysoko w hierarchii woła dużo, niżsi potrafią milczeć całymi dniami. Jeden wołający oznacza co najmniej jednego samca, nie dokładnie jednego.

Kilka samców w jednej grupie

Jeśli kilka dojrzałych płciowo samców siedzi w zasięgu wzroku tych samych samic, walczą, a te walki nie ustają same z siebie. Kończą się ranami na głowie, ptakami odpędzanymi od paszy i niespokojnymi samicami, które gorzej się niosą. Do tego każda samica jest deptana przez kilku samców, a łyse karki przychodzą szybciej niż przy jednym samcu ze zbyt małą liczbą samic.

Dwa samce w małej grupie prawie nigdy nie kończą się dobrze. Co czasem działa, to jeden samiec na grupę w osobnych przegrodach poza zasięgiem wzroku. Kto chce zatrzymać nadliczbowe samce, trzyma je jako grupę samych samców; bez samic w zasięgu takie grupy często pozostają spokojne, ale nie niezawodnie.

Kiedy samiec jest dojrzały

Dojrzałość płciowa i przydatność do rozrodu to dwie różne rzeczy. Wołanie zaczyna się mniej więcej od piątego do ósmego tygodnia i od tej pory samiec także depcze. Niezawodnie zapłodnione jaja do inkubacji są jednak dopiero kilka tygodni później, gdy samiec i samice są wyrośnięte, a samice niosą się stabilnie co do wielkości i rytmu — w praktyce z grubsza od trzeciego miesiąca życia.

U ptaków w barwie dzikiej samca poznasz po równomiernie rdzawobrązowej piersi bez plamek, niezawodnie mniej więcej od czwartego do szóstego tygodnia; u odmian jednobarwnych rozstrzygają głos i ocena kloaki.

Co z nadliczbowymi samcami

To pytanie stawia każdy wyląg, bo samców wychodzi mniej więcej tyle samo, co samic. Kto z dwudziestu piskląt dostaje dziesięć samców, a potrzebuje jednego, ma dziewięć za dużo — a decyzja o nich należy do czasu przed nastawieniem jaj.

• Oddanie innym hodowcom. Zapotrzebowanie jest małe, bo każdy, kto wylęga, ma ten sam problem; samiec z obcej linii bywa jednak jak najbardziej poszukiwany przez hodowców, którzy chcą uniknąć chowu wsobnego.
• Osobne utrzymanie jako grupa samców. Kosztuje miejsce i paszę, nie daje jaj i na dłuższą metę rzadko jest rozwiązaniem.
• Ubój. W większości stad to zwykła droga. Kto tego nie chce, lepiej niech od razu kupi samice zamiast piskląt albo jaj wylęgowych. Czego wymaga się co do kwalifikacji, zgłoszenia i utylizacji, regulują różnie region i powiat; informacji udziela powiatowy lekarz weterynarii, a za pierwszym razem daj sobie pokazać, jak to zrobić, komuś, kto to umie.

Czy w pomieszczeniu siedzi samiec, to w końcu decyzja o tym, czego chcesz: jaj czy piskląt. Kto chce jednego i drugiego, trzyma małą grupę hodowlaną i grupę nieśną bez samca — i zapisuje przy każdej grupie, który samiec kiedy do niej trafił.