Kwartelhok inrichten — ruimte, strooisel, zandbad, veiligheid

Een kwartelhok vraagt weinig, maar dat weinige moet goed zijn: genoeg vloeroppervlak per vogel, een droge bodem met strooisel, een zandbad, dekking om zich terug te trekken, meerdere aparte voer- en drinkplaatsen en een sluiting die ook een marter tegenhoudt. De hoogte is bijzaak; bij kwartels houdt u die zelfs bewust laag. Al het andere is comfort voor de houder, niet voor de vogels.

Ruimte per vogel

Hoeveel oppervlak een vogel nodig heeft, is de eerste vraag en ook de vraag die het vaakst verkeerd wordt beantwoord. In de hobbyhouderij wordt meestal gerekend met ongeveer 0,2 tot 0,3 vierkante meter bruikbaar vloeroppervlak per vogel. In een volière ligt dat duidelijk hoger, in commerciële systemen duidelijk lager. Die bandbreedte is een ervaringsgetal, geen voorschrift.

Wat de wet voorschrijft, staat hier niet. Minimummaten, registratie- en hygiëne-eisen zijn per land en regio verschillend geregeld. Wat telt, is de informatie van de bevoegde veterinaire autoriteit of van uw gemeente. Vraag het daar na voordat u bouwt — navragen kost een telefoontje, verbouwen kost een weekend.

Twee aanvullingen die in de praktijk meer uitmaken dan de kale vierkante meter:

• Bruikbaar betekent bruikbaar. De ruimte onder de voerbak, de drinkbak en de zandbadbak telt niet mee. Telt u die toch mee, dan houdt u de vogels krapper dan u denkt.
• Ook de groep beslist mee. Te veel hanen maken elk oppervlak te klein. Gebruikelijk is één haan op drie tot vijf hennen. Wie niet fokt, houdt groepen met alleen hennen, helemaal zonder haan — vaak de rustigste oplossing.

Hoogte: waarom laag een voordeel is

Kwartels vliegen bij schrik bijna loodrecht op, zonder aanloop en zonder te sturen. In een hoog hok komen ze daarbij op snelheid en slaan ze met hun kop tegen het plafond. Kopletsel is het meest voorkomende vermijdbare ongeval bij het houden van kwartels.

Daaruit volgen twee nette oplossingen en een gevaarlijke zone daartussen:

1. Laag bouwen. Zo laag dat opvliegen helemaal niet mogelijk is; in de praktijk hebben zulke hokken een binnenhoogte van ongeveer 30 tot 50 centimeter. Voor een grondvogel is dat geen gemis: kwartels hebben geen zitstokken en geen klimniveaus nodig.
2. Hoog bouwen en het plafond zacht maken. Vanaf manshoogte vangt een gespannen net of een zachte gaasstof onder het harde plafond de klap op.
3. Daartussen — ongeveer van kniehoogte tot heuphoogte, met een hard plafond — ligt precies de zone waarin de vogels een aanloop krijgen en ongeremd tegen het plafond slaan.

Bouwt u laag, denk dan vanaf het begin ook aan uzelf: een afneembaar deksel of een grote klep over het hele oppervlak. Een hok waar u alleen via een klein deurtje in kunt grijpen, maakt u niet schoon. U stelt het uit.

Bodem en strooisel

Gaasbodems zijn ongeschikt voor de hobbyhouderij. Ze ontnemen de vogels alles wat hun gedrag uitmaakt — krabben, een zandbad nemen, in de bodem pikken — en ze werken verwondingen aan tenen en voetzolen in de hand. Het hele oppervlak hoort met strooisel bedekt te zijn.

Wat eronder ligt, bepaalt de geur. Kaal hout zuigt zich vol en ruikt na één seizoen blijvend. Leg er een bak, een stuk pvc of een metalen plaat in en strooi daarop. Staat het hok op onverharde grond, dan hoort er een graafbescherming onder.

Als strooisel hebben stofarme houtkrullen, hennep- of vlasstrooisel en speltkaf zich bewezen, in een laag die dik genoeg is om in te krabben. Vochtig hooi en boomschors houden water vast en gaan schimmelen. Voor elke dag geldt: droog gaat boven dik — een dunne, droge laag is beter dan een dikke, vochtige.

Het zandbad

Kwartels verzorgen hun verenkleed met droog, fijn stof. Het stof neemt overtollig huidvet op dat de veren anders laat samenklitten, en het verstoort veerluizen en mijten puur mechanisch. Een zandbad is dus verenverzorging en preventie tegelijk, geen tijdverdrijf.

• Wat erin hoort: droog, fijn zand, bijvoorbeeld speelzand of vogelzand. Veel houders mengen er wat droge tuinaarde of koude houtas van onbehandeld hout door.
• Diatomeeënaarde wordt vaak aangeraden en werkt tegen mijten, maar het is een fijn stof dat ook de longen van vogel en houder belast. Gebruik het spaarzaam, niet in een afgesloten ruimte, en laat het nooit opstuiven.
• De bak: ondiep, met een lage rand, maar zo groot dat een vogel zich er helemaal in kan omdraaien en op zijn zij kan gaan liggen.
• Droog houden. Nat zand is geen zandbad. De bak staat het best overdekt en niet naast de drinkbak.

Dekking en zichtschermen

Kwartels zijn grondvogels uit terrein met veel dekking. Een lege, gelijkmatig verlichte ruimte is voor hen geen leefruimte, maar een plek waar ze onbeschut zitten — de groep blijft onrustig en drukt zich tegen de wanden. Structuur kost bijna niets:

• Rechtop gezette takken, graspollen, plukjes hooi, een wilgenboog, een kist op zijn kant, een stuk plank dwars over twee stenen.
• Altijd twee uitgangen. Een schuilplaats met maar één opening wordt een doodlopende hoek, waarin een vogel die laag in de rangorde staat, in het nauw wordt gedreven en opgejaagd.
• Een donkere, rustige hoek wordt de favoriete legplek. Kwartels bouwen geen nest, maar ze leggen liever onder dekking — en dan vindt u de eieren op één plek in plaats van op twaalf.

Voer- en drinkplaatsen

De regel is: meer plaatsen dan nodig, verspreid over de ruimte, nooit allemaal in dezelfde hoek. Waar alles op één punt samenkomt, ontstaat een knelpunt dat de vogels hoog in de rangorde bezetten — en wie het het hardst nodig heeft, komt als laatste aan de beurt.

• Minstens twee aparte voerplaatsen, bij grotere groepen meer. Als vuistregel moet ongeveer een derde van de groep tegelijk kunnen eten.
• Zet ze op rughoogte van de vogels of iets hoger. Dat spaart voer, omdat er minder uit wordt gekrabd, en het houdt mest uit de bak.
• Bij het drinkwater heeft elk systeem zijn voor- en nadelen. Open drinkbakjes spreken voor zich, maar ze vervuilen en maken het strooisel nat. Drinknippels of drinkbekertjes blijven schoon, maar een storing merkt u pas als de vogels al dorst hebben. Stapt u over, bied dan een tijdlang allebei aan.
• Vul voor kuikens elk open drinkbakje met knikkers of kiezels, zodat ze niet verdrinken.

Beveiliging tegen roofdieren

Een kwartelhok is voor marter, rat, wezel, vos, kat en roofvogel een gedekte tafel. De meeste vogels gaan 's nachts verloren.

• Volièregaas in plaats van konijnengaas. Zeshoekig gaas laat zich openbuigen en openscheuren. Puntgelast gaas is de basisuitrusting, onderaan zo fijnmazig dat een rat of een wezel er niet door kan.
• Draaddikte gaat voor maaswijdte. Fijn maar dun gaas helpt niet als de draad meegeeft.
• Denk ook aan de onderkant. Vossen en ratten graven. Leg ofwel gaas onder het hele oppervlak, ofwel een strook die in een L-vorm naar buiten is omgezet, verzwaard en ingegraven.
• Sluitingen die twee bewegingen vragen. Marters openen eenvoudige schuif- en draaigrendels. Karabijnhaken, draaisluitingen met borging of een grendel met splitpen houden stand. Deuren moeten zonder kier sluiten.
• Een dicht dak. Tegen roofvogels en tegelijk tegen regen.
• De avondcontrole is de goedkoopste bescherming: loop één keer om het hok en voel aan elke sluiting.

Schoonmaken: dagelijks, wekelijks, zelden

Twee opmerkingen daarbij. Ontsmettingsmiddelen werken alleen op schone, droge oppervlakken — op vuil aangebracht zijn ze weggegooid geld. En vindt u in de naden grijze of roodachtige kruimels, zijn de vogels 's nachts onrustig en hebben ze een bleke huid aan de kop, bespreek diagnose en behandeling dan met de dierenarts in plaats van op goed geluk te behandelen.