Hoe oud worden kwartels? In de praktijk 18 tot 20 maanden — en hoe lang leggen ze?

Kwartels die voor de leg worden gehouden, worden in de praktijk 18 tot 20 maanden oud. De literatuur voor kwartelhouders noemt twee tot vier jaar, en dat geldt voor dieren die niemand op productie houdt. De economische legduur is nog korter: de piek ligt in de eerste legperiode, en in veel groepen worden de dieren na ongeveer een jaar leg vervangen, omdat de productie daarna geleidelijk terugloopt. Een hen die niet meer legt, leeft dus vaak nog een halfjaar of langer — de vraag is of u haar wilt houden.

Levensduur en legduur zijn twee verschillende getallen

De levensduur is de tijd die een dier leeft als niemand ingrijpt. Houdt u de hennen van een leggroep twee legperiodes aan, dan is dat in onze ervaring 18 tot 20 maanden — niet omdat ze dan geslacht worden, maar omdat de dieren rond die leeftijd uit zichzelf sterven. De literatuur voor kwartelhouders noemt twee tot vier jaar voor dieren die rustig gehouden worden, enkele berichten zelfs vijf jaar en meer; dat zijn uitzonderingen uit groepen zonder enige productiedruk. De marge is zo breed omdat ze afhangt van de lijn, de manier van houden en het licht — en omdat bijna niemand zijn kwartels zo lang houdt.

De legduur is de tijd waarin een hen genoeg eieren legt om haar voer terug te verdienen. De leg begint tussen de zesde en de tiende levensweek. Na twee tot vier weken is de volle productie bereikt — ongeveer vier tot zes eieren per week — en die houdt aan gedurende het eerste half tot driekwart jaar van de legperiode. Daarna volgt geen plotselinge daling, maar een trend over weken: minder eieren, dunnere schalen, meer breuk. In veel groepen worden de dieren na ongeveer een jaar leg vervangen.

Wat de leeftijd beïnvloedt

Het hele jaar licht. Houdt u uw groep het hele jaar op 14 tot 16 uur licht, dan krijgt u het hele jaar eieren — en put u de hennen sneller uit. Zonder winterpauze heeft het lichaam geen tijd voor de rui en voor herstel. Wilt u uw kwartels meerdere jaren houden, dan bent u met een rustige winter meestal beter af dan met een seizoen dat zonder onderbreking doorloopt.

Fokken op productie. Leglijnen die op zo'n 300 eieren per jaar gefokt zijn, zijn gemaakt voor een korte, intensieve legperiode, niet voor een lang leven. Zwaardere lijnen die minder op productie geselecteerd zijn, leggen minder en verouderen langzamer.

Huisvesting. Krapte, tocht, vocht en parasieten kosten levensduur, lang voordat ze dieren kosten. Een te hoog hok met een hard plafond leidt tot kopletsel, een marter tot het einde van de hele groep. De meeste kwartels in de hobbyhouderij sterven niet van ouderdom, maar door iets wat te voorkomen was.

Hanen en rangorde. Hennen in een groep met te weinig hennen per haan of met meerdere hanen worden te vaak getreden; de kale nekken zijn het zichtbare teken, de voortdurende stress het onzichtbare.

De leg zelf. Een hen die 200 tot 300 eieren per jaar legt, staat met elk ei calcium en eiwit af. Legvoer met genoeg calcium, plus een kalkbron waar ze naar behoefte van kan nemen, houdt haar langer gezond dan welk supplement ook.

Zo herkent u oude dieren

Een kwartel ziet u haar leeftijd niet aan — een reden om bij de aankoop naar de uitkomstdatum te vragen. In uw eigen groep blijkt de leeftijd hieruit:

• De eieren. Minder, maar groter, met een dunnere schaal en meer breuk. Dat is het vroegste en betrouwbaarste teken.
• Het verenkleed. Wordt doffer, de tekening vager; de rui duurt langer en is zwaarder.
• De beweging. Oude dieren zitten meer, komen langzamer naar het voer en vliegen minder vaak op als ze schrikken.
• De poten. Grovere schubben op de loopbenen, langere nagels.
• Het gewicht. Dat gaat vaak omhoog, omdat er minder naar de eieren gaat.

Geen van deze tekens bewijst op zich ouderdom. Ook dieren met mijten hebben een dof verenkleed, en ook een groep in november legt weinig eieren. Een dier dat plotseling anders is dan gisteren, is niet oud, maar ziek — dat is iets voor de dierenarts. Ouderdom komt in de loop van maanden.

Wat er gebeurt met een hen die niet meer legt

Dat is geen vakvraag, maar een beslissing; beide antwoorden zijn in orde.

Houden. Een oude hen eet grofweg 20 tot 30 gram per dag en heeft ruimte, water en 's ochtends een blik van u nodig — meer niet. Oudere dieren zijn meestal rustiger, houden de groep bij elkaar en leggen in het voorjaar vaak weer een paar eieren. Legvoer met veel calcium hebben ze niet meer nodig; een volledig voer met een eiwitgehalte aan de lage kant volstaat.

Slachten. In groepen waar de eieren de kosten moeten dragen, worden de dieren na de eerste legperiode vernieuwd en gaan de oude hennen naar de keuken. Dat is de gebruikelijke weg bij het houden van kwartels. Oudere dieren hebben steviger vlees en zijn beter geschikt om te stoven dan om te braden. Wat er aan vakbekwaamheid, melding en afvoer vereist is, verschilt per land en per regio; de veterinaire autoriteit kan u daarover informeren.

Wat niet in orde is: de beslissing uitstellen tot het dier die voor u neemt. Een hen die zichtbaar achteruitgaat of door de groep wordt verdrongen, heeft ofwel een eigen plek nodig, ofwel een einde waarover u zelf beslist.

Wanneer vervangen loont, is een rekensom: voerverbruik, eieren per week, breuk, en de moeite om jonge dieren op te fokken tot ze legrijp zijn. Een groep die in het tweede jaar nog drie eieren per hen per week legt, kan voor een huishouden genoeg zijn; voor wie eieren verkoopt, is dat verlies.

Aantekeningen over de leeftijd van de groep

Al deze beslissingen gaan ervan uit dat u weet hoe oud uw dieren zijn. Na twee keer nakweek en één aankoop zitten er in een groep dieren uit vier uitkomsten, en zonder notitie weet niemand meer welk dier waar vandaan kwam.

Drie gegevens zijn genoeg: uitkomst- of aankoopdatum per dier of per groep, de datum van het eerste ei van de groep, en de eieren per week. Merkt u de dieren niet afzonderlijk, houd ze dan per groep — dan blijven de groepen naar leeftijd gescheiden. Gekleurde pootringen, één kleur per uitkomst, zijn bij kleine groepen de eenvoudigste manier om de leeftijd aan het dier af te lezen.

Met deze cijfers ziet u na twee jaar hoe oud uw dieren onder uw omstandigheden worden — een getal dat in elk hok anders is. Daarvoor zijn de kengetallen en de dierkaarten in de app bedoeld.