Bıldırcın yetiştirmek — damızlık seçimi ve ayrı hatlar

Yetiştirmek seçmek demektir, yalnızca çoğaltmak değil. Her çıkımdan artakalanı elde tutarsanız birkaç yıl sonra elinizde başladığınız sürüden daha kötü yumurtlayan bir sürü olur — bir şey ters gittiği için değil, hiçbir zaman bir şeye karar verilmediği için. Özünde yetiştirmek üç adımdan oluşur: neye göre seçtiğinize karar verirsiniz, tutarlı biçimde yalnızca bu hedefe uyan kuşları tutarsınız ve her partinin nereden geldiğini yazarsınız.

Buradaki geri kalan her şey, bu üç cümlenin uygulanmasıdır.

Neye göre seçersiniz — bu sırayla

Sıra listeden önemlidir. Aşağıdaki özelliklere ancak üstlerindekiler yolundaysa bakılır.

1. Sağlık ve dirilik. Hiç göze batmamış, büyütmeyi iyi atlatmış, tüyü temiz, gözü berrak ve normal yiyen kuş çıkış noktasıdır. Sürekli rahatsızlanan kuşlar, geri kalan her şeyleri ne kadar hoşunuza giderse gitsin, damızlık gruba girmez. Sürüde dolaşan bir hastalık varsa bu veteriner hekimin sorusu, damızlık seçiminin değil.
2. Yumurta verimi. Tek bir günün değil, haftalar boyunca seyrin verimi: erken ve düzenli başlayan yumurtlama, az ara, erken düşüş yok. Grup hâlinde barındırmada verim tek tek kuşa nadiren bağlanabilir — o zaman doğrudan grubu seçer ve daha iyi grubun döllerini tutarsınız.
3. Yumurta boyu ve kabuk. Kabuğu sağlam, boyu düzenli yumurtalar. Çok büyük yumurtalar başlı başına bir hedef değildir; daha sık ince kabukla, daha çok kırıkla ve daha çok yumurtlama sorunuyla birlikte gelirler.
4. Ağırlık ve yapı. Et hatları için ana özellik, yumurta hatları için ikincil özellik. Çok ağır dişiler çoğu zaman daha az yumurtlar.
5. Sakinlik ve mizaç. İçeri girdiğiniz anda yukarı fırlamayan kuşlar kapakta daha az yaralanır, daha güvenilir yumurtlar ve günlük işi kolaylaştırır. Bu özellik hafife alınır ve kalıtımla aktarılır.

Damızlık kuşların yaşı ve kuluçkalık yumurta penceresi

Bir kuş, kullanılabilir bir damızlık olmadan çok önce eşeysel olgunluğa erişir. Genç bir dişinin ilk yumurtaları küçük, düzensizdir ve kötü çıkım verir; pratikte kullanılabilir kuluçkalık yumurta, ancak yumurtlama başladıktan birkaç hafta sonra, boy ve ritim oturduğunda gelir.

Öbür uçta döllülük durur. Yaşlı erkeklerde düşer, çıkım oranı da onunla birlikte düşer; oysa dişi hâlâ gayet düzgün yumurtlamayı sürdürür. Kuluçkalık yumurta için kullanılabilir pencere bu yüzden pratikte kabaca üçüncü-dördüncü yaşam ayı ile ilk yumurtlama döneminin sonu arasındadır; en iyi sonuç da bunun ilk aylarında alınır. Aynı damızlıklardan daha uzun süre üretmeye devam ediyorsanız çıkım oranlarını kaydedin — düşüşü siz sezmeden önce gösterirler.

Damızlık grubunu kurmak

Damızlık grubu bir yaşam düzeni değildir: bir amaç için kurulur ve sonra rahat bırakılır.

• Grup başına tek erkek. Dar yerde iki erkek, kavga, tüy kaybı ve huzursuzluk demektir; döllerin kime ait olduğunu belirlemek de imkânsızlaşır.
• Oran. Damızlık grubu, saf yumurtacı sürüden daha sıkı tutulur: orada erkek başına üç ila beş dişi alışılmıştır, damızlık grupta daha çok iki ila dört. Nedeni amaçtır — yumurtacı sürüde yumurta sayısı önemlidir, damızlık grupta yumurtaların döllü olması. Fazla az dişi, boynu ve sırtı yolunmuş, yorgun kuşlar demektir; fazla çok dişi, döllenmemiş yumurta. İkisini de görürsünüz: birini tüyde, ötekini ışıklamada.
• Toplamaya başlamadan önceki süre. Grup kurulduktan sonra yumurtaların güvenilir biçimde döllü olması birkaç gün alır. Kuluçkalık yumurtayı ancak ondan sonra toplayın, yoksa ilk partinin yarısını atarsınız.
• Huzur. Her yer değiştirme yumurta verimine ve döllülüğe mal olur. Damızlık grubu bir kez kurulur ve bir daha karıştırılmaz.

Akrabalık ve akraba evliliğinin yaptığı

Akraba çiftleştirmesi, ana babanın daha yakın akraba olmasından başka bir şey değildir — ne kadar yakınsa etkisi o kadar güçlüdür. Etki ne rastlantıdır ne şanssızlık, aritmetiktir: akrabalar arasındaki her çiftleşmede kuşun iki kez taşıdığı özelliklerin payı artar. Bu, istenen özellikler için de istenmeyenler için de geçerlidir — sadece göze batanlar istenmeyenlerdir.

Küçük sürülerde akrabalığa çabuk varılır, çünkü satın alınan tek bir gruptan iki üç kuşak yetiştiren biri, bir noktada fark etmeden kardeşi kardeşle çiftleştirir. Ondan sonra adım adım olan şey hep aynı manzaradır ve adı "akrabalık depresyonu"dur: düşen döllülük, düşen çıkım oranları, kuluçkanın geç döneminde ölen daha çok civciv, daha küçük ve daha dayanıksız genç kuşlar, daha yavaş gelişim. Nadiren bir çöküş olarak gelir, genellikle birkaç kuşak boyunca hafif bir gerileme olarak — başka nedenlere bu kadar sık yorulmasının sebebi de tam budur.

Tek bir kardeş çiftleşmesi felaket değildir; ıslah programları özellikleri görünür kılmak için ondan bilerek yararlanır. Yıllarca denetimsiz sürdürülünce ise bir sürünün "artık istemez olmasının" en sık nedeni odur.

Ayrı hatlar ve dışarıdan alım

En basit çıkış yolu aritmetik değil, düzendir.

• İki ya da üç ayrı hat yürütün. Her hat kendi içinde üretilir, sonraki kuşak için de hatlar arasında melezleme yaparsınız. Bu, akrabalık derecelerini hesaplamanıza gerek kalmadan çeşitliliği korur. Koşulu, hatların gerçekten ayrı kalmasıdır — ayrı bölmelerde ve ayrı etiketlenmiş kuluçkalık yumurtalarla.
• Düzenli olarak dışarıdan genetik alın. Birkaç kuşakta bir başka sürüden bir erkek genellikle yeter. Pazardan değil yetiştiriciden alın, kökenini ve yaşını sorun, yeni kuşları sürüye katmadan önce ayrı ve gözlem altında alıştırın.
• Almak yerine takas edin. Çevredeki besiciler arasında erkek takası çoğu zaman her alımdan daha iyi işler ve daha ucuzdur.

Kayıtlar

Her parti için bir köken notu olmadan yetiştirmek, iki kuşak sonra tahmine döner. Çıkım oranının düştüğünü görürsünüz, ama kötü giden kuşların hangi gruptan geldiğini artık söyleyemezsiniz — böylece her türlü seçim de boşa gider.

Çok şey gerekmez. Parti başına şunlar yeter: tarih, ana baba grubu ya da hat, kuluçkaya konan yumurta sayısı, çıkan civciv sayısı, ilk iki haftadaki kayıplar ve dışarıdan bir kuş karıştıysa alıma dair bir not. Bir de her grup için hafta başına yumurta sayısı. Etiketleri bir yıl sonra da anlaşılacak kadar basit tutun ve yumurtaların kendisini etiketleyin, yalnızca içinde yattıkları tepsiyi değil.

Kökeni ve sayıları her parti için daha yumurtaları kuluçkaya koyarken kaydederseniz, iki kuşak sonra elinizde hatıra değil bir dayanak olur — bu uygulama tam bunun için yapıldı.