Verenpikken en vechten bij kwartels — waarom ze elkaar verwonden en wat helpt

Kwartels pikken elkaar voortdurend; zo stellen ze vast wie in de groep waar staat. Een probleem wordt het als er veren ontbreken, de huid open ligt of er bloed vloeit: dan pikken steeds meer dieren mee, en uit een schermutseling wordt kannibalisme. De oorzaak ligt bijna altijd in de houderij, zelden bij één dier.

Hoe u het herkent

• Verenpikken: kale plekken op rug, vleugels en nek, uitgetrokken veren op de bodem; sommige dieren trekken andere doelbewust veren uit.
• Pikken naar kop en ogen: typisch voor gevechten tussen hanen. Een dier met wonden aan de kop drukt zich in een hoek.
• Kale nek bij hennen: meestal door de haan, die bij het treden de nek vastpakt.
• Pikken naar de cloaca: na het leggen steekt het rode slijmvlies even naar buiten en trekt het gepik van de andere aan.
• Tenen en poten: ook die worden aangepikt tot ze bloeden.

Waarom ze pikken

Eén enkele oorzaak is er meestal niet; vaak komen er meerdere samen.

Wat u meteen doet

• Gewonde dieren meteen apart zetten. Open huid en bloed trekken het gepik van de andere aan. Het dier blijft apart tot de wond genezen is; diepe wonden en verwonde ogen horen bij de dierenarts.
• Het licht dimmen. Fel licht bevordert het pikken.
• De oorzaak zoeken met de tabel hierboven: ruimte, voerbak en drinker, temperatuur, voer, mijten, aantal hanen.
• Vroeg ingrijpen. Is het pikken in een groep eenmaal een gewoonte geworden, dan is het moeilijk te stoppen.

Hanen

Meerdere geslachtsrijpe hanen in één groep vechten, en die gevechten houden niet vanzelf op. In een proef met fokgroepen van Japanse kwartels (Wechsler en Schmid, 1998) moest in groepen met twee tot vijf hanen 12,5 tot 20 procent van de hanen worden weggehaald vanwege ernstige kopwonden. Zichtschermen, de lichtsterkte en de leeftijd waarop de hanen bij elkaar werden gezet, veranderden daar niets aan. In groepen met maar één haan raakte geen haan ernstig gewond, en de bevruchting bleef goed: bij acht hennen per haan was 92 procent van de eieren bevrucht, bij twaalf hennen 84 procent.

Daaruit volgt: één haan per groep — of geen, als u geen broedeieren nodig hebt. Overtollige hanen houdt u apart en uit het zicht van de hennen (zie “Heeft u een kwartelhaan nodig?”).

Nieuwe dieren bijzetten

Vreemde dieren in een vaste groep leiden tot rangordegevechten en pikken, en elke verhuizing kost eieren. Als het moet:

• zet nieuwe dieren pas na de quarantaine bij (zie “Zieke kwartels herkennen”);
• zet nooit een tweede haan in een groep die al een haan heeft;
• zet een extra voerbak en drinker neer, zodat dieren hoog in rang de nieuwkomers niet wegdrukken;
• kijk de eerste uren toe en haal een dier dat bloedt meteen weg.

De snavel kappen?

In sommige grote bedrijven wordt de snavelpunt gekapt. In Duitsland is dat een amputatie die de dierenbeschermingswet in principe verbiedt; de overheid mag het alleen toestaan als het voor het beoogde gebruik onmisbaar is om de dieren te beschermen. In andere landen gelden eigen regels. Bij kwartels heeft snavelkappen het pikken tussen hanen maar beperkt verminderd. In de hobbyhouderij begint u bij ruimte, licht, voer en het aantal hanen.